Somberman blijkt goed in rotklussen

‘Blije bestuurder maakt meer brokken’, stond boven een van de vele artikelen over het proefschrift van cognitief neurowetenschapper Henk van Steenbergen van de Universiteit Leiden. De reacties op zijn onderzoek zijn de afgelopen weken een eigen leven gaan leiden, zegt hij. In het persbericht suggereert hij inderdaad dat sombere mensen alerter reageren in moeilijke of gevaarlijke situaties. Maar hij heeft niet onderzocht of blije automobilisten vaker een ongeluk veroorzaken.

De neurowetenschapper liet proefpersonen naar vrolijke of somber stemmende muziek luisteren. Vervolgens moesten ze lastige testen maken en mat hij hun reactiesnelheid. Sombere proefpersonen klaarden de klus sneller en maakten minder fouten. In de mri-scan zag Van Steenbergen verschillen in hun brein. De mediale prefrontale cortex, het hersengebied dat zich met moeilijke situaties bezighoudt (ook wel het Oeps-gebied genoemd), werd bij de treurig gestemde proefpersonen sterker geactiveerd dan bij de personen die naar vrolijke muziek geluisterd hadden.

Van Steenbergens onderzoek lijkt haaks te staan op inzichten uit de zogenoemde ‘positieve psychologie’. Die tegenwoordig populaire stroming benadrukt juist het belang van positieve emoties op de werkvloer, die werknemers tegen stress beschermen.

Willem van Rhenen, hoogleraar engagement & productivity aan de Nyenrode Business Universiteit, vindt het onderzoek van Van Steenbergen dan ook te rigide. ‘Het was al bekend dat blije en tevreden mensen lang niet altijd goed presteren omdat ze gezapig kunnen zijn.’ Bevlogen mensen daarentegen – inderdaad ook vrolijk, maar dan anders – presteren volgens hem wél aanzienlijk beter. Bevlogen mensen zijn mensen die energiek en toegewijd zijn en helemaal opgaan in hun werk. Uit onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Harter onder een miljoen werknemers blijkt volgens Van Rhenen dat bevlogenen 15 tot 20 procent productiever zijn dan gemiddeld. De hoogleraar zou lastige taken in een bedrijf dan ook aan hen geven en niet aan de sombermannen van de afdeling. Van Steenbergen op zijn beurt brengt daar weer een nuance in aan. ‘Bij langdurige taken helpen positieve emoties inderdaad, omdat ze energie geven.’ Maar bij kleine rotklussen werkt een sombere stemming volgens hem wel degelijk beter, omdat je dan beter kunt focussen. Brainstormen werkt om die reden juist weer minder goed bij droefgeestigen. ‘Bij brainstormen moet je juist niet focussen, maar associëren. Dat werkt het best bij ontspanning.