Primo 9 november 2010: De pest aan je werk

Bijna een op de drie werknemers is wel eens gepest of wordt nog steeds gepest door collega's of zelfs leidinggevenden. Dit blijkt uit nieuw onderzoek dat CNV Vakmensen in samenwerking met Universiteit Twente deed. De gevolgen liegen er niet om: werknemers worden ziek en de output daalt, evenals de kwaliteit van het werk.

Natuurlijk maken collega's onderling wel eens een grapje op z'n tijd. De collega's van Wendyde Vrede (41) bijvoorbeeld, lieten haar en nog een vrouwelijke collega met hun badkleding naar het teamuitje komen. "Ik werk op een afdeling met bijna alleen mannen. Twee weken voor een teamuitje kregen we een mail waarin stond dat we badkleding moesten meenemen en ik had weinig zin om in mijn bikini tussen mijn collega's rond te lopen. De grapjes van de mannen waren natuurlijk niet van de lucht. Toen de datum van het teamuitje naderde, kreeg ik het behoorlijk benauwd. Het programma bleek echter heerlijk bezadigd te zijn: een speurtocht en daarna een kookworkshop. We waren dus goed in de maling genomen en dat zorgde alleen maar voor een hoop lol."

Plagen of pesten?
Anders wordt het als je wordt gepest. Dan kun je er zelf echt niet meer om lachen. "Een belangrijk verschil tussen een plagerijtje en pesten, is dat plagen eenmalig is," zegt Joyce Neijenhuis, deskundige bedrijfsmaatschappelijk werk bij ArboNed. "Pesten blijft niet bij een enkele keer, dat houdt langdurig aan. Op maandag vragen ze je niet mee voor de lunch, op dinsdag krijg je een belangrijke mail niet en op woensdag zijn er geen stoelen meer als je wilt aanschuiven bij een overleg. Toch is het voor mensen heel lastig om pestgedrag aan te kaarten. Voordat iemand dat doet, is er meestal al heel wat gebeurd. Eerst duurt het een tijdje voordat je zelf helder hebt dat het gaat om pesten. En daarna is het lastig om toe te geven. 

Vertrouwenspersoon
Joyce: "Mijn advies is om eerst te gaan praten met een vertrouwenspersoon, nog voordat je eventueel naar je leidinggevende stapt. Dat is iemand die speciaal is opgeleid om onbevooroordeeld naar de situatie te kijken. Veel bedrijven hebben zo'n vertrouwenspersoon. Vertel hem of haar wat je meemaakt en vraag of het gevoel dat je wordt gepest werkelijk klopt. Mocht jouw bedrijf geen vertrouwenspersoon hebben, dan wordt het een lastig en eenzaam traject. Zeker als je leidinggevende een van de pestkoppen is. Er rest je dan helaas vaak niet veel anders dan ontslag nemen." Mensen zijn bang voor aansteller te worden uitgemaakt, of ze schamen zich. Als je toegeeft dat je wordt gepest, zeg je eigenlijk dat je niet goed voor jezelf kunt opkomen." Wat bezielt ze? Waarom pesten mensen eigenlijk hun collega's? Dat is moeilijk te zeggen volgens Joyce. "Waar het in ieder geval nauwelijks uit voortkomt, zijn irritaties op de werkvloer. Kleine ergernissen als het plegen van prive-telefoontjes op het werk leiden zelden tot pestgedrag. Een gevoel van onveiligheid kan een oorzaak zijn, bijvoorbeeld als een bedrijf gaat reorganiseren. Maar het gebeurt ook in organisaties waar niets aan de hand is. Elke organisatie is een doorsnede van de maatschappij. En dit soort gedrag vindt nu eenmaal overal plaats. Kijk maar naar basisscholen, daar begint het al. Pesten op de werkvloer komt in alle bedrijfstakken voor, zowel in grote als in kleine bedrijven."

Het goede voorbeeld
Pestgedrag is hardnekkig. Als een werknemer wordt gepest, houdt dit pestgedrag gemiddeld vier jaar aan, zo blijkt uit het CNV-onderzoek. "Daarom is preventie ontzettend belangrijk," zegt Joyce. "De leiding van een organisatie moet aangeven dat zulk gedrag niet wordt geaccepteerd. En zelf het goede voorbeeld geven natuurlijk. De kunst is een omgeving te creëren waarin mensen weten dat ze getreiter niet hoeven te accepteren. Laat merken dat ze erover kunnen praten, door het onderwerp regelmatig in functioneringsgesprekken of in teamoverleg op de agenda te zetten. Een cultuur waarin je elkaar open en eerlijk kunt aanspreken, is ook heel belangrijk. Je kunt dan bepaald gedrag benoemen en zeggen dat je het vervelend vindt. Soms gaat pesten onbewust. Als iemand dan hoort wat zijn gedrag met jou doet, kan hij behoorlijk schrikken. Met een beetje geluk houdt de pestkop op, als je hem erop hebt aangesproken. Mensen die pesten kijken vaak tot hoe ver ze kunnen gaan en kiezen slachtoffers die niet of niet meteen voor zichzelf opkomen. Mensen die stevigheid en stabiliteit uitstralen, worden daarom niet vaak gepest." 

Gepest door de baas
Marleen van Rooij werd gepest door haar baas in haar proeftijd. Marleen: "Ik werkte pas een maand bij een juwelier, toen ik zwanger bleek van een tweeling. Ik dacht dat ik twee maanden opzegtermijn had en heb het dus meteen aan mijn baas verteld, zodat hij eventueel nog in de proeftijd mijn contract kon beëindigen. Mijn baas reageerde heel vervelend. Hij vond dat ik hem had opgelicht. Ik bleek maar een maand proeftijd te hebben, dus hij zat nog even aan mij vast. Ik mocht niet meer in de winkel werken en hij gaf me alleen nog maar rotklusjes. Zilverpoetsen, iets wat ook nog schadelijk bleek te zijn voor mijn baby's, de kelder opruimen – die zo groot was als een flinke woonkamer- met allemaal zware dozen erin, allerlei boodschappen doen en uiteindelijk boven de winkel in een kantoortje de hele papierwinkel van vijf jaartijd uitzoeken. Ook liet hij me eens het trappenhuis van de verhuurde panden boven de winkel schoonmaken. Hij heeft me zelfs een keer bijna van de trap afgelopen. Bepaalde collega's gingen me negeren, dankzij de manier waarop mijn baas me behandelde. Toen hij geen klusjes meer voor me had, mocht ik thuis de rest van mijn contract uitzitten. Ik was twee maanden zwanger toen ik, doordat ik heel veel moest overgeven, uitgedroogd in het ziekenhuis terechtkwam. Daar heb ik toen een week gelegen. Van mijn baas kreeg ik alleen te horen dat het mijn eigen schuld was. Het was een vreselijke tijd, maar ik heb me nooit laten kennen. Afgezien van die week in het ziekenhuis heb ik me geen dag ziek gemeld. Gelukkig heb ik nu mijn eigen bedrijf!" Marleen heet in het echt anders.

De cijfers
Aan het onderzoek van CNV Vakmensen en Universiteit Twente deden 971 werknemers en 238 leidinggevenden mee. 17 procent van de werknemers wordt momenteel gepest op het werk en nog eens 17 procent geeft aan ooit gepest te zijn. Van de leidinggevenden zegt 8 procent te worden gepest en is 28 procent in het verleden gepest. Anders dan werknemers zoeken zij de oorzaak van het pesten niet bij zichzelf, waar 1 op de 5 werknemers dit wel doet.  

Wat kost het?
Werkgevers krijgen te maken met verzuimkosten, maar ook met kosten voor juridische afhandeling, een vertrekregeling, medische kosten en werving- en selectiekosten. De samenleving krijgt de rekening in de vorm van een lagere productiviteit, hogere ziektekosten en meer WIA-instroom. Pesten op het werk kost de samenleving 1,5 miljard euro per jaar. Bron: Nationale Enquete Arbeidsomstandigheden 2009. 

Vormen van pesten
Er zijn diverse vormen van pesten. Meestal staan slachtoffers bloot aan meerdere vormen. Elke vorm tast het gevoel van eigenwaarde en het vertrouwen in andere mensen aan. Soms gaat die onzekerheid nooit meer weg. Sociaal isoleren: Bijvoorbeeld steeds dezelfde persoon niet meevragen voorde lunch of opzettelijk negeren in gesprekken. Werken onaangenaam of onmogelijk maken: Dit varieert van water in iemands werkschoenen kieperen tot belangrijke informatie of telefoontjes niet doorgeven. Ook onaangenaam: Steeds dezelfde persoon de nare klusjes op laten knappen, of iemand onnodig veel kritiek geven. Bespotten: Iemand wordt bijvoorbeeld bespot vanwege zijn of haar uiterlijk, gedrag, manier van praten of lopen. Maar ook omdat hij of zij geen partner heeft. Roddelen: Over iedereen wordt wel eens geroddeld, maar dat is niet per se schadelijk. Wel als het steeds over dezelfde gaat en alleen de negatieve kanten van die persoon aan de orde komen. Dan wordt roddelen schadelijk voor iemands reputatie en is er sprake van pestgedrag. Dreigementen: Sommige mensen worden op het werk regelrecht bedreigd. Het kan hierbij gaan om bedreiging met ontslag door de baas. Of om (vage) dreigementen van collega's: 'Het wordt allemaal nog veel erger' of 'We zullen je na werktijd eens een lesje leren'. : www.fnv.nl

Tips voor op het werk
Het spel Kleur Bekennen van Christien Smit. Aan de hand van 110 kaartjes met situatiebeschrijvingen discussiëren de spelers over gewenst en ongewenst gedrag.
Het boek Pesten op het Werk van Mieke Vastbinder, ISBN 9789013007701.
Het boek In Vertrouwen van Titia Buddingh, ISBN9789058713131.

De FNV Vertrouwenstelefoon. De FNV biedt haar leden de kans te praten over pesten op het werk. Het nummer: 030 - 273 8833, ma t/m vrij van 19.00 tot 22.00 uur.

Terug naar overzicht