P&O Actueel: Oudere niet per se happig op extra scholing

Minister Kamp presenteerde afgelopen week plannen om werknemers meer, langer en productiever te laten werken door scholing te stimuleren. Maar die benadering is veel te eenzijdig, zegt Willem van Rhenen.

Van Rhenen is Chief Medical Officer bij 365 en hoogleraar Engagement and Productivity bij Nyenrode Business Universiteit.

Plan van de minister

Minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stuurde maandag een brief aan de Tweede Kamer met een aantal voorstellen om ouderen langer gezond aan het werk te houden. Dat is nodig nu mensen steeds later stoppen met werken. De minister stelde onder meer voor om werknemers eerder in aanmerking te laten komen voor aftrek voor scholingsuitgaven. Ook komt er een nieuwe spaarregeling waarmee deelnemers een financiële buffer kunnen opbouwen. Tot nu toe werd het spaargeld in de huidige levensloopregeling vooral gebruikt om eerder te stoppen met werken, de nieuwe spaarregeling kan onder andere ingezet worden om de overgang naar een andere baan zo soepel mogelijk te laten verlopen.

Werkt niet

Maar niet iedereen wordt blij van deze investering, zegt Willem van Rhenen: ‘Door de SER en andere sociale partners wordt scholing soms gezien als een soort wondermiddel: als je dat doet, komt het wel goed. Maar veel werknemers hebben niks met scholing. Volgens de gangbare modellen in de organisatiepsychologie zijn er drie energizers in het werk: scholing, autonoom werken en “gewoon lekker bezig zijn in een sociale omgeving”.’
De minister verliest uit het oog dat een substantieel deel van de oudere werknemers juist autonoom willen werken; zij willen geen jonge hijgende manager meer in de nek, maar hun kennis gebruiken voor gespecialiseerde klussen of overdragen aan jongeren. ‘En daar gaat dit hele plan aan voorbij: ouderen hebben soms gewoon wat meer ruimte en begrip nodig, dan komt het ook wel goed.’

Individueel

Opleidingen zijn dus geen zaligmakend middel, eigenlijk zou je per individu moeten kijken naar de meest effectieve energiebron. ‘Ik sprak laatst een tegelzetter die met 40 jaar al drie hernia’s had gehad. Dat gaat natuurlijk niet lang meer goed en een ander vak is op termijn gewenst. Hij wil best elektricien worden, maar op school wordt hij ziek, zegt hij. Veel liever zou hij met iemand meelopen en zo het vak te leren. En als het niet anders kan, wil hij dan ook af en toe nog wel een dagje naar school. Deze meneer leert vanuit een sociale context, maar dat faciliteren we nauwelijks in Nederland.’
Maar ook andere oplossingen zijn mogelijk: faciliteer ze in een stuk autonomie, bijvoorbeeld door ze meer autonomie te gunnen in de eigen organisatie of ze te helpen naar een ZZP-status. ‘De minister richt zich onvoldoende op deze differentiatie en gaat ervan uit dat iedereen maar wil blijven leren. Sterker nog, door scholing stuur je veel oudere mensen alsnog de stress in.’

Dwang

In hoeverre is het slim om oudere mensen met zachte hand toch de richting van extra scholing om te duwen? ‘Dat doen we met kinderen ook die naar de basisschool gaan, en daar haken er ook veel af. Mensen hebben individuele drijfveren en daar moet je op aansluiten. Doe je dat niet, dan gaat het mis. Uit onderzoek weten we dat er dan 25 tot 35 procent meer verzuim optreedt, er 60 procent meer fouten en ongelukken gebeuren en de productiviteit met 15 tot 20 procent daalt. Volgens mij is het positieve effect van de bijscholing dan al lang weer weg.’

Terug naar overzicht